PIOTR GADZINOWSKI
Pomnik "Znachora"
Tam zawsze był „Kazikiem”. Pochodził z Lubelszczyzny. Po studiach został architektem. Projektował domy jednorodzinne i plany rewitalizacji obszarów miejskich. Potem trafił do Państwowego Przedsiębiorstwa Pracowni Konserwacji Zabytków w Lublinie, gdzie nauczył się konserwacji zabytków.
W 1981 r. przyjechał do Wietnamu, wtedy kraju wycieńczonego wieloletnimi wojnami.
Zabytki znajdowały się w opłakanym stanie. Brakowało wszystkiego. Od pieniędzy po specjalistyczny sprzęt i doświadczonych konserwatorów. Z pomocą ruszyło UNESCO.
Poszukiwano architekta, mającego doświadczenie w konserwacji zabytków, biegle mówiącego po rosyjsku i francusku. Kazimierz Kwiatkowski warunki spełniał. Był pierwszym zagranicznym konserwatorem zabytków, który przyjechał do niepodległego Wietnamu.
Jego misja trwała 17 lat. Najpierw trafił do Mỹ Sơn. To sanktuarium poświęcone bogowi Śiwie ufundowano w IX w. Z biegiem lat powiększało się o nowe świątynie. Po podbiciu państwa Czamów przez Wietnamczyków w 1471 r., porosło dżunglą. W 1898 r. ruiny odkryli francuscy archeologowie. Podjęli próby restauracji świątyń, ale zabrakło im pieniędzy. W czasie wojny z Amerykanami wietnamscy partyzanci założyli w dolinie Mỹ Sơn swoją kwaterę. Najwyższą wieżę wykorzystywali jako maszt radiostacji. W sierpniu 1969 r. bombowce B-52 wykonały nalot dywanowy na sanktuarium, niszcząc wiele budowli. Wywołało to powszechny protest, a dolina została wyłączona z operacji lotnictwa.I znów zapomniana.
Po przybyciu Kazik Kwiatkowski zastał tam wielowiekowe konstrukcje, które rozpadały się na tysiące fragmentów. Zastosował technikę ponownego, żmudnego montażu wież. Jego zespół skrupulatnie zbierał każdy odłamek, relief, dekoracyjny filar. Odtworzono tradycyjne stosowane wieki wcześniej spoiwa. Kwiatkowski korzystał z zasad polskiej szkoły konserwacji. Zamiast „pełnych rekonstrukcji”, czyli tworzenia fantazyjnych makiet, dążył do zachowania autentyczności zabytku. Uczył miejscowych, że szacunek dla oryginalnej substancji jest ważniejszy niż komercyjny efekt pseudonowości. Kiedy zabrakło funduszy, wywalczył pieniądze od międzynarodowych organizacji. Dotarł nawet do Towarzystwa Przyjaciół Kultury Czamów w niemieckim Stuttgarcie. Restauracja świątyń udała się... Cały felieton redaktora Piotra Gadzinowskiego na łamach tygodnika.